Часам – каб ушанаваць сваю ідэалогію, часам – каб назва лепш укладвалася ў расійскую моўную норму. Сабралі некаторыя прыклады. Толькі некаторыя, бо іx больш.
Койданава
У 1932 годзе яго перайменавалі ў Дзяржынск у гонар Фелікса Дзяржынскага. Горад з назвай, што меў шматвяковую гісторыю, проста стаў яшчэ адным савецкім тапонімам. Прычым названым у гонар аднаго з аўтараў «чырвонага тэрору», які адабраў жыцці мільёнаў чалавек.
Ігумен
Ігумен ператварылі ў Чэрвень у 1923 годзе. Назва «Ігумен» мела выразнае рэлігійнае паходжанне, а савецкая ўлада якраз змагалася з усім царкоўным. «Чэрвень» – ужо нейтральная, «прыродная» назва, без рэлігійных асацыяцый. Ну, дзякуй, што хаця б не «Іюнь».
Прапойск
Прапойск – адзін з самых вядомых прыкладаў. У 1945 годзе яго перайменавалі. Афіцыйна – каб прыбраць «немілагучную» назву. У выніку з’явіўся Слаўгарад – ужо з савецкім пафасам.
Шацілкі
Такая ж гісторыя з Шацілкамі. У 1961 годзе мястэчка атрымала новую назву – Светлагорск. Гучыць прыгожа і па-савецку аптымістычна, але гістарычная назва, звязаная з мясцовым родам Шацілаў, знікла з мапы. І ўвогуле, жыхары Светлагорска, у вас там ёсць горы?
Дрыса
Ёсць і менш вядомы кейс – Дрыса. Горад з доўгай гісторыяй у 1962 годзе стаў Верхнядзвінскам. Прычына афіцыйна практычная – прывязка да ракі Дзвіна. Але па факце старая назва, вядомая яшчэ з летапісаў, знікла. І дзеля чаго?
Горы-Горкі
Сёння гэта проста Горкi, але раней назва была падвоеная і больш аўтэнтычная для мясцовай традыцыі. Савецкая ўлада спрасціла яе – каб лепш упісвалася ў агульную норму.
Мёры і Лёзна
Гэтая гісторыя – і смех, і грэх. Расійцы ўбачылі на польскіх мапах Miory і Liozno, таму на свае мапы пасля падзелу Рэчы Паспалітай нанеслі Міоры і Ліозна. Здавалася б, дробязь, але гэта выціскае беларускую фанетыку і норму.
Такія перайменаванні – не проста замена шыльдаў. Гэта спосаб паказаць, хто цяпер гаспадар на гэтай зямлі. Калі мяняюць назву горада, змяняюць і памяць пра яго. Таму вяртаць гістарычныя назвы – гэта не настальгія, а вяртанне ўласнай памяці і гісторыі.
Далучайцеся да курса пра беларускую паэзію ў сусветным кантэксце – “Таварыства жывых паэтаў і паэтак”, дзе лекцыі будзе чытаць Андрэй Хадановіч
Get more from Грамадская арганізацыя “Годна” on Patreon. Ствараем беларускую нацыянальную ідэю. Support Грамадская арганізацыя “Годна” and get exclusive access to their work.