150 гадоў Цётцы беларускага Адраджэння, знітаванай з ВільняйВільня стала адным з галоўных гарадоў у …

150 гадоў Цётцы беларускага Адраджэння, знітаванай з Вільняй

Вільня стала адным з галоўных гарадоў у жыцці Алаізы Пашкевіч. Тут яна вучылася, была адно са стваральніц першай беларускай палітычнай партыі — Беларускай сацыялістычнай грамады (1903), удзельнічала ў арганізацыі першых беларускіх настаўніцкіх курсаў (1915) і першай беларускай школы (1915).

Яшчэ з Літвой Алаізу Пашкевіч звязвала і асабістае жыццё. Яна была жонкай літоўскага палітычнага і грамадскага дзеяча Сцяпонаса Кайрыса, які пазней стаў адным з падпісантаў Акта аб незалежнасці Літвы ад 16 лютага 1918 года.

Алаіза Пашкевіч нарадзілася 15 ліпеня 1876 года ў фальварку Пясчына Лідскага павета. Сёння гэта зніклы хутар на тэрыторыі Шчучынскага раёна Гродзенскай вобласці.

Дзяцінства яна правяла ў фальварку Тарэсін і маёнтку Стары Двор на тэрыторыі сучаснай Шчучыншчыны.

Адукацыю Алаіза атрымлівала ў Вільні, Санкт-Пецярбургу, Львове і Кракаве. Працавала настаўніцай і фельчаркай, вывучала літаратуру, тэатр, фальклор і гісторыю беларускай культуры. Праз палітычны пераслед была вымушаная пакінуць Расійскую імперыю, але і за мяжой працягвала працаваць дзеля беларускай справы.

Пісаць Цётка пачала ў 1902 годзе. У 1906 годзе выйшлі яе зборнікі «Скрыпка беларуская» і «Хрэст на свабоду». Вершы «Мора», «Вера беларуса», «Пад штандарам» і «Суседзям у няволі» сталі сімваламі змагання за нацыянальнае і сацыяльнае вызваленне.

Падчас Першай сусветнай вайны Алаіза Пашкевіч працавала сястрой міласэрнасці. У 1916 годзе яна прыехала ў Стары Двор на пахаванне бацькі і засталася дапамагаць мясцовым жыхарам падчас эпідэміі тыфу. Паэтка заразілася і памерла 18 лютага 1916 года, ва ўзросце 39 гадоў.

Цётка пахаваная на могілках у Старым Двары. Яе імя носяць вуліцы ў Гродне, Лідзе, Шчучыне і іншых беларускіх населеных пунктах.

У Беларусі ёсць адразу некалькі помнікаў Цётцы. А ў Вільні на вуліцы Літаратурнай (Literatų gatvė) можна адшукаць невялікую шыльдачку з эпаксіднай смалы, прысвечаную паэтцы.

Суседзям у няволі (ўкраінцам)

Ад сваіх хат, ад сваіх ніў,
Ад усіх братоў, хто толькі жыў,
Нясу слязу, нясу я стогн,
Нясу нагаек царскіх звон.
У нас там ноч, у нас там стук,
Мы ацямнелі з страшных мук,
З нас пот ліецца, сохнуць грудзі.
Нас катуюць! Чуйце, людзі!
Чуйце, чуйце, руку дайце!
Мы вам родны. Праўду знайце:
Ці у долі, ці ў нядолі —
З вамі станем ў адным полі,
Рука ў руку з вашым братам,
За свабоду перад катам.

1905?