16 верасня 1668 г. кароль Ян Казімір адрокся ад трона. Сойм, які сабраўся пасля таго, прыняў рашэнн…

Грэка-католікі Беларусі #Царква

16 верасня 1668 г. кароль Ян Казімір адрокся ад трона. Сойм, які сабраўся пасля таго, прыняў рашэнне прызнаць уніятам усе правы і прывілеі, нададзеныя ім папярэднімі каралямі, вярнуць усе цэрквы, манастыры і належную маёмасць, а па-над гэта вярнуць Пярэмышльскую епархію і Лішчынскую архімандрыю. Акрамя таго, да pacta conventa*, якое было накіравана на падтрымку ўніяцкага духавенства, быў дададзены ўступ пра праваслаўе, згодна з якім кароль абавязваўся пры першай магчымасці ўрэгуляваць рознагалоссі, якія ўзніклі ў выніку супрацьстаяння людзей “грэцкай рэлігіі”, і адначасова абяцаў “маёнткаў і духоўных пасадаў грэцкай Царквы не даваць нягодным людзям і не дазваляць такім асобам карыстацца імі пры адыходзе”.

На элекцыйным Сойме ў 1669 г. каралём быў абраны Міхаіл Вішнявецкі (1669-1673), які сваёй прысягай пацвердзіў вышэйзгаданы ўступ у pacta conventa. У тым жа годзе новаабраны кароль зацвердзіў усе прывілеі Уніяцкай Царквы і фармальна зраўняў у правах уніяцкае духавенства з рыма-каталіцкім.

Праваслаўныя таксама падалі сваю просьбу на элекцыйны сойм, у якой патрабавалі ліквідацыі Уніі, але маршал Фелікс Патоцкі не дазволіў абмеркаванне гэтай прапановы. На наступным Сойме ў 1670 г. яны ўжо пры дапамозе казакоў патрабавалі задаволіць іх просьбу. У адказ была ўтворана камісія з шасці чалавек, якая на Сойме 1671 г. адхіліла патрабаванне, а ўніятаў “пастанавіла пакінуць у спакоі”.

* Pacta conventa (лац. “агульнае пагадненне”) – дамова, якая з 1573 па 1764 г. заключалася паміж шляхтай Рэчы Паспалітай і новаабраным каралём пры яго “вольных выбарах”. Pacta conventa юрыдычна замацоўвала абавязак абранага караля паважаць законы Рэчы Паспалітай і вызначала яго абавязацельствы і абяцанні ў галіне міжнародных адносін, падаткаў, дзяржаўнага доўгу, узброеных сіл і г. д. Дакумент складаўся на элекцыйным сойме, і яго падпісанне кандыдатам у каралі было ўмовай абрання караля на трон.