Але самым цяжкім для мяне аказалася нават не гэта. Каля дзясятай вечара з тэрыторыі амбасады выехаў аўтамабіль. У ім сядзеў беларускі пасол. І раптам людзі, якія стаялі перад амбасадай, пачалі апладзіраваць і крычаць :«Дзякуй!»
Мне было вельмі балюча гэта чуць. Мы правялі дванаццаць гадзін пад пякучым сонцам. Мы бачылі людзей, якім не далі прагаласаваць. Мы разумелі, што сапраўдныя вынікі выбараў былі зусім іншымі. І ў гэты момант дзякаваць чалавеку, які прадстаўляў рэжым…
Я не вытрымала. Слёзы самі пацяклі па шчоках. Тады я падумала: «Гэты народ яшчэ не хутка пераможа». Гэта быў момант поўнага бяссілля.
Уначы пачалі прыходзіць першыя паведамленні з Беларусі. Інтэрнэт ужо адключылі, але людзі ўсё роўна знаходзілі магчымасць перадаваць інфармацыю. З розных участкаў паведамлялі адно і тое ж: перамагла Святлана Ціханоўская.
Муж паглядзеў на мяне і сказаў: — «Ну што, дарагая… Ты дачакалася».
Я сапраўды паверыла. Паверыла, што Беларусь пачынае мяняцца. Гэта было адчуванне неверагоднага шчасця. Але раніцай я прачнулася і пачула: «83 % — за Лукашэнку».
Спачатку мне падалося, што гэта нейкі дурны жарт. Потым прыйшлі навіны пра святлашумавыя гранаты, гвалт, першыя ахвяры. І стала зразумела: усё толькі пачынаецца.
Калі салідарнасць стала штодзённай працай
Ужо на наступны дзень мы зноў сабраліся. Спачатку — на плошчы Вінцаса Кудзіркі. Людзей было мора. Мы ўжо ведалі пра першых пацярпелых, пра гвалт, пра тое, што адбываецца ў Беларусі.
Потым усе разам пайшлі да беларускай амбасады. Людзі прыносілі кветкі. Запальвалі знічы. Маўчалі.
Неўзабаве да нас падышла літоўская паліцыя. Яны ветліва папрасілі разысціся, бо акцыя не была ўзгодненая.
Памятаю, як я падышла да паліцэйскіх і сказала: «У маёй краіне забіваюць людзей. Калі адбываецца трагедыя, людзі прыходзяць з кветкамі і свечкамі. Гэта не арганізаваны мітынг. Гэта чалавечая патрэба быць разам.»
Паліцыянты выслухалі мяне вельмі ўважліва. І адказалі: «Мы ўсё разумеем. Але заўтра вам лепш атрымаць афіцыйны дазвол ад мэрыі. Яго вам абавязкова дадуць.»
Так і атрымалася. Маладыя беларусы аформілі дазвол, і ўжо праз некалькі дзён у Вільні пачалася тое, што пазней назавуць «Вартай святла».
Кожны вечар людзі прыходзілі да амбасады. Прыносілі кветкі. Запальвалі свечкі. Не дазвалялі свету забыць пра Беларусь.
Калі дапамога стала ладам жыцця
Потым у Літву пачалі прыязджаць першыя людзі, якія былі вымушаныя ўцякаць з Беларусі. Яны прасілі дапамогі. Мы нават не думалі ствараць нейкую арганізацыю. Проста дапамагалі.
Хутка высветлілася, што людзям патрэбныя не толькі словы падтрымкі. Ім не было дзе жыць. Не было за што купіць ежу. Не было каму растлумачыць, як аформіць дакументы.
Так нарадзілася супольнасць ментараў. Людзі самі прыдумвалі, як арганізаваць дапамогу. Ездзілі на мяжу. Сустракалі беларусаў. Шукалі жыллё. Прывозілі прадукты. Збіралі “welcome pack”. Дапамагалі зрабіць першыя крокі ў новай краіне.
Толькі за 2020 год нам удалося дапамагчы 320 чалавекам апынуцца ў бяспецы. Тады я яшчэ не ведала, што гэта стане справай многіх наступных гадоў.
Беларусь для мяне — гэта людзі
Часта мяне пытаюцца, што для мяне Беларусь. І сёння мой адказ не змяніўся. Беларусь для мяне — гэта людзі.
Не дыктатары. Не дзяржаўныя будынкі. Не прапаганда. А людзі.
Тыя, хто ў 2020 годзе выходзіў на вуліцы. Тыя, хто ратаваў незнаёмых. Тыя, хто адкрываў свае дамы для ўцекачоў. Тыя, хто дзяжурыў каля амбасады. Тыя, хто дапамагаў, не чакаючы нічога ўзамен. Менавіта яны — мая Беларусь.
І што б ні адбывалася далей, колькі б выпрабаванняў ні выпала на наш шлях, я ўсё адно буду любіць гэтых людзей. Бо менавіта яны навучылі мяне, што сапраўдная Беларусь — гэта не месца на карце.
Гэта людзі.
Дзякуй кожнаму і кожнай, хто стаў часткай нашага марафону гісторый «Мой 2020», хто знайшоў у сабе сілы вярнуцца ў той час і падзяліцца асабістымі ўспамінамі.
Нашы гісторыі розныя, але разам яны складаюць нашу агульную памяць — пра надзею, смеласць, салідарнасць і годнасць.
Мы памятаем. Мы разам. Мы — беларусы. Жыве Беларусь!