Менавіта ў гэтым артыкуле ўпершыню публічна назвалі Курапаты пад Мінскам месцам масавых расстрэлаў ахвяраў сталінскіх рэпрэсій.
Асновай тэксту сталі археалагічныя раскопкі, сведчанні мясцовых жыхароў і аналіз масавых пахаванняў у лесе. У артыкуле сцвярджалася, што ў канцы трыццатых і пачатку саракавых гадоў тут сістэмна расстрэльвалі людзей, якіх пазней хавалі ў лясных магілах. У савецкай Беларусі гэта было забароненай тэмай, таму сама публікацыя стала шокам для грамадства.
Пасля публікацыі пачалася рэакцыя, якой улады не чакалі. Людзі сталі масава ездзіць у Курапаты, узніклі першыя памінальныя акцыі і мітынгі. Тэма сталінскіх рэпрэсій упершыню ў такой форме стала публічнай і вострай грамадскай праблемай у Беларусі. Увосень 1988 на Дзяды адбыўся марш у Курапаты – яго разганяла міліцыя спецсродкамі і слезацечным газам.
Як артыкул увогуле прайшоў цэнзуру?
Шмат у чым дапамог аўтарытэт Васіля Быкава, які напісаў прадмову да артыкула. Аўтарытэт Быкава ў савецкай культуры быў вельмі высокі, і таму яго пазіцыя зрабіла тэму Курапатаў значна больш складанай для ігнаравання або дыскрэдытацыі. Побач з ім выступалі і іншыя прадстаўнікі інтэлігенцыі, у тым ліку Адам Мальдзіс і Рыгор Барадулін, якія ўдзельнічалі ў грамадскіх акцыях і падтрымлівалі адкрытае абмеркаванне гісторыі.
Менавіта гэтае спалучэнне – даследавання Пазняка і Шмыгалёва, грамадскага рэзанансу і падтрымкі аўтарытэтных культурных фігураў – ператварыла Курапаты з газетнай публікацыі ў цэнтр нацыянальнай памяці і палітычнага руху канца васьмідзясятых.
Вакол гэтай хвалі неўзабаве пачалі фармавацца ініцыятывы, якія прывялі да стварэння Беларускага Народнага Фронту ў 1988 годзе. Курапаты сталі не проста сімвалам рэпрэсій, а пунктам, з якога пачаўся арганізаваны нацыянальна-дэмакратычны рух у Беларусі.
Далучайцеся да курса пра нашую культурную спадчыну, каб даведацца куды і як зніклі культурныя каштоўнасці з Беларусі – “Беларуская спадчына ў музеях свету” з Аляксеем Ластоўскім